Loftgæði á Íslandi: hvar má fylgjast með og hvað á að gera

Þýtt af ensku síðunni sem var athuguð 2026-10-27. Titlar heimilda eru á upprunalegu tungumáli.

Í stuttu máli. Fylgstu með á loftgaedi.is, landsvef um loftgæði sem Umhverfis- og orkustofnun rekur og sýnir mælistöðvar um allt land ¹. Sérstök áhætta á Íslandi er brennisteinsdíoxíð (SO2) frá eldgosum: meðan á eldgosi stendur spáir Veðurstofa Íslands fyrir um hvert gasmengun getur borist í byggð ², og opinber tafla segir hvað gera skuli við hvert SO2-gildi, frá „mjög gott“ til „hættulegt“ ¹.

Hvar get ég kannað loftgæði núna?

Á loftgaedi.is, þar sem eru mælistöðvar allt frá Reykjavík, Kópavogi og Hafnarfirði til Akureyrar, Keflavíkur, Selfoss og Reyðarfjarðar, þar á meðal SO2- og brennisteinsvetnismælar (H2S) á Reykjanesskaga ¹. Á vefnum er einnig spá um loftgæði ¹.

Meðan á eldgosi stendur birtir Veðurstofa Íslands textaspá og kort sem sýna hvert SO2-mengun getur borist í byggð næstu 48 klukkustundir ². Hún ráðleggur fólki á þeim svæðum að fylgjast vel með loftgæðamælingum og fara eftir ráðleggingum Umhverfis- og orkustofnunar ef mengun verður ².

Evrópska loftgæðavísitalan (European Air Quality Index) nær einnig til Íslands, með mæligögnum frá stöðvum á klukkustundar fresti og 48 klukkustunda spám ³.

Hvað þýða stig vísitölunnar?

Á loftgaedi.is eru mælingar merktar á einföldu máli, allt frá lítilli eða engri loftmengun, sem líklega hefur engin áhrif á heilsu, til talsverðrar loftmengunar, þegar viðkvæmir og fólk með astma eða hjarta- eða lungnasjúkdóma geta fundið fyrir einkennum ¹. Núverandi litur hverrar stöðvar er sýndur á vefnum ¹.

Fyrir SO2 frá eldgosum er opinbera taflan nákvæm. Hún miðar við 10-15 mínútna dvöl í menguninni; lengri dvöl þýðir meiri áhrif ¹:

„Viðkvæmir“ merkir hér öll börn og fullorðna með astma, berkjubólgu, lungnaþembu eða hjarta- og æðasjúkdóma; ráðleggingarnar eiga einnig við um barnshafandi konur ¹.

Hversu mengað er loftið að jafnaði?

Íbúavegið miðgildi íslenskra borga sýnir um 5 µg/m³ af PM2,5 (ársmeðaltal 2021-2023) ⁴, sem er við viðmiðunargildi WHO, 5 µg/m³ ⁶. Köfnunarefnisdíoxíð mælist um 0,7 µg/m³ ⁵, langt undir viðmiðunargildi WHO, 10 µg/m³ ⁶. Þessi NO2-tala er svæðisbundinn bakgrunnur yfir um það bil 80 km: við fjölfarna götu er hún hærri.

Hvað á ég að gera á dögum með slæmu lofti, eða þegar gasmengun er frá eldgosi?

• SO2 frá eldgosum: farðu eftir töflunni hér að ofan. Andaðu rólega með nefinu og forðastu áreynslu utandyra þegar mengun er yfir heilsuverndarmörkum; viðkvæmir hópar ættu að leita frekari ráða hjá sinni heilsugæslustöð ¹.
• Að hreinsa inniloft: stofnunin leggur til að leysa sléttfulla teskeið (5 g) af matarsóda upp í 1 lítra af vatni, bleyta klút í lausninni, vinda hann, hengja hann upp í herberginu og láta viftu blása á hann; haltu honum rökum ¹.
• Ef þú verður að fara út yfir 2.600 µg/m³: blautur klútur, helst bleyttur í matarsódalausninni, fyrir nefi og munni hjálpar aðeins í stuttum ferðum, 10-15 mínútur ¹.
• Nálægt gosstöðvunum: gas getur alltaf farið yfir hættumörk; ef þú finnur fyrir einkennum skaltu koma þér burt af svæðinu ².

Sjá Eldfjallaaska, Herbergi með hreinu lofti heima, Grímur gegn reyk og Fólk sem er viðkvæmt fyrir loftmengun. Hvernig viðvaranir berast þér kemur fram á síðunni okkar um viðvaranir á Íslandi.

Í heimilisáætlun má skrá hverjir á heimilinu eru viðkvæmir fyrir loftmengun og hvernig þið þéttið herbergi á slæmum dögum.

Algengar spurningar

Er til íslenskur landsvefur um loftgæði?

Já: loftgaedi.is, sem Umhverfis- og orkustofnun rekur ¹.

Hver spáir fyrir um gasmengun frá eldgosum?

Veðurstofa Íslands, meðan á eldgosi stendur, með textaspá og kortum fyrir næstu 48 klukkustundir ².

Mega börn sofa úti í vagni meðan á eldgosi stendur?

Ekki þegar SO2 er yfir 20 µg/m³, og ekki meðan SO2-mengun varir eða nær hámarki ¹.

Get ég tilkynnt um gasmengun?

Já. Veðurstofan tekur við tilkynningum frá íbúum í byggð, ekki frá fólki sem heimsækir gosstöðvarnar ².